Hai libros que se len, e hai libros que acompañan. Este foi compañía antes mesmo de existir como obxecto, e durante os últimos catro meses converteuse nunha presenza constante, silenciosa e necesaria. Publicado por Libros del K.O., unha editorial madrileña que asumiu o risco, e a responsabilidade, de publicalo na nosa lingua. Este libro é moito máis ca unha colección de historias; é un arquivo do pobo galego, dese pobo tantas veces invisible.

Lin o libro de principio a fin, respectando a orde coa que foi concibido, unha viaxe a través de países e cidades marcadas pola emigración galega. Cada sección constrúese a partir de historias diferentes, de persoas reais ás que o autor entrevistou, coñeceu ou investigou con rigor xornalístico. Hai método, hai estrutura, hai contexto. Cada relato pode lerse tamén de xeito autónomo, collido como quen escolle unha voz concreta entre moitas. Iso convérteo nun libro profundamente versátil: pode empregarse como punto de partida nunha aula, como fonte histórica, como material para traballar a lingua, como exercicio de escrita ou como espello no que recoñecerse. A ollada xornalística sostén o texto, pero está atravesada por algo máis: por fendas de emoción, por apuntes do que o autor sente e pensa, que fan que os feitos non sexan só datos, senón experiencia compartida.

Lino, tamén, dende moitos ángulos. Dende o emocional, inevitablemente, revivindo vivencias propias e espertando lembranzas fondas dos meus avós. Dende a mirada dunha docente, vendo nel un recurso valiosísimo para traballar a lingua galega, a historia (tamén a máis recente), socioloxía ou ética. E tamén dende a ollada dunha tradutora: alguén que interpretou para a súa avoa dende nena e que agora, xa adulta, entende a tradución como unha ponte entre dous mundos distintos pero cheos de matices comúns.

O País Invisible é, dalgún xeito, un manual antropolóxico vivo do pobo galego. Un mapa que non delimita fronteiras, senón traxectorias humanas. E o máis fermoso é que non se esgota coa última páxina: segue ofrecendo capas, lecturas posibles, conversas pendentes. Empurra a facer máis, a pensar máis lonxe. Mesmo a soñar proxectos necesarios, como un Museo da Migración Galega na Coruña: “O Esquecemento, palabra tan nosa, presente mesmo no himno galego”. Porque, como lembra o autor, “a memoria, en troques, se vence o esquecemento, é eterna”.

Agora quedoume un baleiro: o de saber que xa non vou volver a lelo por primeira vez, e a sensación de despedirme dun libro que foi compañía durante meses. Hai aí unha morriña inevitable, que non debe confundirse coa romantización do pasado, pero tamén quedan ganas de seguir escoitando, de continuar a conversa. Porque, aínda que fala do que foi, este libro axúdanos a entender mellor o que segue acontecendo hoxe e a mirar con máis empatía as historias que se están a escribir agora.

Aínda non existe versión en audiolibro, e con todo non sentín a súa ausencia. Mentres lía, o texto encheuse de voces. Voces múltiples, próximas, recoñecibles, coma se cada historia reclamase ser escoitada máis ca lida. Entre elas estaba tamén a túa, Arturo, non como unha presenza distante, senón como quen se senta ao teu carón e conta o que viviu, o que viu, o que lle confiaron, o que lle deixou marca. Era coma volver aos contos contados na lareira, cando a palabra creaba comunidade e a memoria se transmitía de xeración en xeración.

Grazas pola compañía, Arturo.

Este libro non só se le: fica.