Este ano suspendinme no tempo,

esgotada en vermello,

consumida pouco a pouco,

entre dores, esperas e consultas.

Non houbo silencio; houbo que insistir,

soster a voz cando tremía.

Perdín parte de min.

Perdín rutinas e certezas.

Pero sigo aquí.

Estou ben.

Non son a mesma.

Pero estou ben.

O 2025 queda atrás, cargado de dor, desgaste e aprendizaxe. Que o 2026 traia escoita, coidado e a atención que precisamos. No artigo que segue, reflexiono sobre como se percibe a dor segundo quen a relata e como, moitas veces, o mundo non está disposto a escoitala.

Imaxina un día de primavera de bastante calor nunha sala de espera chea. As persoas levan as chaquetas nas mans, as mangas remangadas, os nocellos ao aire; algunhas persoas levan sandalias e están feliz porque o verán parece estar xa á volta da esquina. Porén, hai alguén que segue envolto nunha chaqueta, con calcetíns e botas, resistíndose a abandonar de todo a protección do inverno. Sente frío. Pregunta, con certa cautela, se alguén podería pechar a porta ou a fiestra.

A resposta é inmediata e natural. Alguén berra: “Debes estar enfermo para ter frío nun día coma este.” Outra persoa ofrécelle un asento afastado da corrente. Alguén máis pecha a fiestra a medias, deixando unha pequena fenda para que o aire siga entrando. Ninguén cuestiona a sensación. Ninguén lle di que está equivocado. E a persoa que sente frío tampouco se cuestiona. Sabe o que o seu corpo lle está a dicir, e iso basta.

Esta escena, tan común que pasa desapercibida, agocha algo importante. A experiencia subxectiva é aceptada sen esixencias, sen probas, sen defensa. Non se consulta ningún termómetro. Non se pide unha explicación. O corpo fala, e é escoitado.

Agora pensemos na dor.

A dor tamén é unha mensaxe do corpo. Invisible, íntima, cambiante. E con todo, raramente recibe a mesma confianza. Onde antes había comprensión e certeza, aparece a sospeita. Onde había xestos de coidado, xorde a dúbida. A dor non só se sofre; tamén se ten que xustificar.

Esta analoxía ocorréuseme de noite, deitada na cama, despois de tomar calmantes que apenas conseguían amortecer unha dor pélvica punzante que se estendía pola cara interna da coxa. Pensaba naquela sala de espera e preguntábame por que algunhas sensacións se cren sen máis, mentres outras se poñen en cuestión unha e outra vez. Esa reflexión permitiume afastarme un pouco e ver con máis claridade como se trata a experiencia subxectiva segundo o contexto e segundo quen a expresa.

Durante dous anos convivín con hemorraxias constantes, molestias persistentes, dor e unha fatiga que o impregnaba todo. Fixéronme probas, biopsias, intervencións sucesivas, tres en total, a última unha histerectomía completa. Ao longo dese tempo escoitei frases que invitaban a relativizar, a non pensar tanto, a restar importancia. Mais o meu corpo insistía. Os sinais estaban aí, teimudos, físicos, reais.

Esta vivencia deixou ao descuberto algo fondo. Os sinais do corpo non se interpretan só desde a bioloxía; pasan polo filtro da cultura, das expectativas, das ideas previas sobre quen sente e como debería sentir. Frío, calor, dor; todas son linguaxes corporais. Pero non todas reciben a mesma credibilidade. Ás veces, mesmo cando existen datos obxectivos, estes non se ven, non se conectan, non se integran. A realidade corporal queda suspendida nun limbo.

Co tempo, a desconfianza cala dentro. Comezas a normalizar a dor. A minimizar o que sentes antes de que o fagan outros. Calas, adaptas o discurso, dubidas antes de falar. Lembro unha das veces ingresada, o catéter, colocado na parte interna do pulso, estaba obstruído e acababa de ser cambiado. Non quería queixarme; non quería que pensaran que era unha mexericas. Aguantei. O tempo pasaba e o ferro non fluía, unha bágoa escapou sen aviso. Despois xa non fun quen de conterme. Cando me preguntaron que pasaba, non era capaz de explicalo. Cada intento rompíame un pouco máis. Non era só a dor; era a fatiga acumulada, a sensación de impotencia, o peso de ter que demostrar continuamente o evidente. Só entón se actuou.

Non é unha cuestión individual. É estrutural.

Sabemos, grazas aos estudos, que a dor adoita subestimarse, pero tamén sabemos que non afecta a todos por igual. As mulleres, de maneira desproporcionada, ven a súa dor atribuída a causas emocionais, sofren atrasos diagnósticos e reciben menos tratamento. Isto tamén ocorre cos homes cando a súa dor non encaixa nos modelos esperados. E agrávase cando entran en xogo outros factores como a clase social, a raza ou o acceso aos recursos sanitarios. O coñecemento médico, construído en gran medida desde unha perspectiva androcéntrica, deixa fóra moitas experiencias corporais que non encaixan no modelo dominante.

Mesmo despois das intervencións, despois de facer todo o que se supón que hai que facer, o corpo segue falando. A carga mental é continua. Cada pequena molestia trae consigo a conciencia de que hai que estar alerta. Convivindo coa dor, cansa e reticente a ter que seguir defendendo o que sinto.

E así volve a pregunta, inevitable. Se confiamos nunha persoa que di ter frío nun día de calor, por que custa tanto crer a quen di que lle doe? Cantas persoas viven esta tensión silenciosa entre o que o corpo di e o que o mundo acepta? E que estamos facendo, como sociedade e como sistema sanitario, para aprender por fin a escoitar?